program

Terapie w autyzmie

7. Terapie w autyzmie

W terapii autyzmu wykorzystywane są różnorodne metody pracy. Jedne, jako terapie podstawowe, inne, jako wspierające. Ze względu na zróżnicowany obraz zaburzenia, u każdego z dzieci wachlarz zalecanych metod pracy może być inny.
Poniżej znajdują się niektóre z metod oraz ich krótka charakterystyka.

Metoda Behawioralna

Metoda zapoczątkowana przez C.B. Ferstera. To jedna z głównych metod terapii w autyzmie.
Terapia behawioralna opiera się na teorii uczenia się – nagradzania pożądanych zachowań i wycofywania niepożądanych (ograniczają i hamują prawidłowy rozwój dziecka) poprzez nienagradzanie i proponowanie alternatywnych form działania.
Terapia behawioralna jest zalecana we wczesnej interwencji terapeutycznej ponieważ jej głównym celem jest nauka funkcjonowania w życiu codziennym i przystosowanie do otaczających warunków:

  • rozwijanie zachowań deficytowych dziecka (rozwój komunikacji, utrzymanie kontaktu wzrokowego, rozwój empatii i okazywania emocji oraz wiele innych),
  • redukowanie zachowań niepożądanych,
  • generalizacja i utrzymanie efektów terapii.

Stopniowanie trudności i dostosowywanie programu do aktualnych osiągnięć dziecka są kluczem do sukcesu.

Metoda Opcji

Metoda Opcji opracowana i wprowadzona przez małżeństwo B. S. Kaufmanów. Podstawą jest stworzenie więzi, w której jedna ze stron otwiera drugą na otoczenie. Rodzic obserwuje dziecko i podąża za nim. Powtarza jego zachowania. Stara się spostrzegać świat tak jak ono, dzięki czemu wtapia się w otoczenie i staje się jego elementem. Zaczyna w nim uczestniczyć, co daje możliwość nawiązania dialogu. Metoda Opcji nie opiera się na wyszczególnionych technikach i nie ma ścisłych zaleceń postępowania. Terapia trwa nieprzerwanie. Biorą w niej udział rodzice i osoby z najbliższego otoczenia.

Holding

Metoda opracowana i wprowadzona przez Marthe Welch.
Terapia ma na celu zbudowanie lub odbudowanie prawidłowego kontaktu fizycznego matki z dzieckiem. Holding to metoda terapeutyczna o wymuszonym charakterze (ang. hold – trzymać). Ze względu na formę budzi dużo kontrowersji.
Zwolennicy uważają, że manifestacja siły matki po fazie odrzucenia (I) i konfrontacji (II) owocuje rozwiązaniem (III), czyli poczuciem bezpieczeństwa dziecka. Odczuwane początkowo przez dziecko lęk i chęć ucieczki zastąpione są wyciszeniem i spokojem.
Przeciwnicy oponują ze względu na użycie siły fizycznej w stosunku do dziecka i duże obciążenie psychiczne matki.

Ruch Rozwijający W. Sherborne

Metoda „Ruch Rozwijający” opracowana i wprowadzona przez Weronikę Sherborne.
Główną ideą jest wykorzystanie ruchu jako narzędzia do wspomagania rozwoju psychoruchowego dziecka. Mówiąc najprościej: rozwój przez ruch, czyli usprawnianie ruchowe, rozwój świadomości swojego ciała, świadomość przestrzeni i odnajdywania się w niej, rozwój umiejętności dzielenia się przestrzenią z innymi ludźmi i nawiązywania z nimi kontaktu. Opiera się na dwutorowym rozwoju psychicznym i ruchowym. Metoda wykorzystywana też jako niewerbalny trening interpersonalny.

Integracja Sensoryczna

Metoda opracowana i wprowadzona przez A. Jean Ayres.
Procesy integracji sensorycznej umożliwiają odpowiednią reakcję na odbierane wrażenia sensoryczne i kierowanie naszymi reakcjami.
Mózg nieustannie odbiera, przetwarza i segreguje bodźce z ośrodków zmysłów (wzrok, słuch, węch, dotyk, czucie głębokie, propriocepcja). Jeżeli mózg i system nerwowy nie są w stanie w odpowiedni sposób zintegrować informacji z ośrodków zmysłów, można mówić o zaburzonej integracji sensorycznej. Zaburzony jest sposób interpretacji odbieranych informacji i reakcji na nie. Wywiera to wpływ nie tylko na same możliwości ruchowe, ale też na emocje, koncentrację i inne.
Wyróżnia się kilka rodzajów zaburzeń przetwarzania sensorycznego.

Najliczniejsze grupy stanowią:

  • dzieci unikające wrażeń sensorycznych (nadmiernie reagujące na stymulację – tzw. dzieci nadwrażliwe),
  • dzieci poszukujące wrażeń sensorycznych (obniżona reaktywność na bodźce – tzw. dzieci niedowrażliwe),
  • dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym (mające trudność w zaplanowaniu i wykonaniu ruchu).

Terapeuta przeprowadzający diagnozę i prowadzący terapię SI, w dostosowany do potrzeb dziecka sposób udrażnia kanały odpowiedzialne za integrację wrażeń. Dzięki terapii dokonuje się integracja bodźców, co znacznie ułatwia ich przyswajanie, a dzięki temu funkcjonowanie i poznawanie otaczającego dziecko świata.

TEACCH

TEACCH (ang. Treatment and education of autistic and related communication handicapped children) to kompleksowy program terapii i edukacji dzieci z autyzmem oraz dzieci z zaburzeniami w komunikacji.
Program opracowany i wprowadzony przez E. Schopler wraz z zespołem.
Był pierwszym stanowym programem w USA, wspomagającym dzieci autystyczne i ich rodziców. Założono, że u podstaw autyzmu leży organiczna dysfunkcja centralnego układu nerwowego, a nie błędy rodziców. Dostrzeżono, że w rodzicach drzemie duży potencjał i potraktowano ich jako wsparcie i ogniwo procesu terapeutycznego, a nie jak wroga.
Można powiedzieć, że TEACCH jest systemem behawioralnego zarządzania. Dzięki niemu dziecko uczy się czynności samoobsługowych i przygotowuje się do funkcjonowania w życiu codziennym. Bazuje na rytuałach i skłonnościach dziecka w celu utrwalenia zdobytych umiejętności.
Program realizowany jest dwutorowo - w szkole i przez specjalistów oraz w domu przez rodziców i najbliższych.

Na proces nauczania TEACCH składa się:

  • Ocena poziomu rozwoju dziecka na podstawie jego możliwości w różnych dziedzinach – poziom psychoedukacyjny PEP.
  • Strategia nauczania - krótkofalowe i odległe cele nauczania na podstawie PEP.
  • Indywidualny program uwzględniający założone cele terapeutyczne.

Metoda Dobrego Startu

Powstała we Francji. Przeniesiona na grunt polski przez M. Bogdanowicz. Metoda ta jest terapią psychomotoryczną. Celem terapii jest usprawnianie i aktywizowanie sfery psychicznej i ruchowej. Aktywizowanie jednej sfery wpływa korzystnie na drugą i odwrotnie. Harmonizowanie psychiki i motoryki odbywa się poprzez korekcję i kompensację zaburzonych funkcji.
Metoda Dobrego Startu jest sposobem oddziaływania na dzieci autystyczne. Dostosowano program, ćwiczenia i warunki w jakich przebiega. Usprawniane są funkcje słuchowe, ruchowe i dotykowo – kinestetyczno – ruchowe. W procesie terapii następuje ich stopniowa integracja. Dzięki metodzie rozwijana jest kinestezja, percepcja słuchowa i wzrokowa. Zwiększa się też poziom koncentracji i podzielność uwagi, rozwija się wyobraźnia, pamięć, rozumienie i stosowanie symboli. Z drugiej strony rozwija się sprawność manualna i ruchowa, koordynacja ruchowa, poczucie ciężaru swojego ciała i poczucie pozycji ciała i jego ułożenia w przestrzeni bez wsparcia wzrokowego. Dzięki pracy w grupie w atmosferze zabawy dzieci uczą się współdziałania i nawiązywania relacji, pokonują swoje trudności i zwiększają poczucie wartości.

Prowadzone przez M. Bogdanowicz badania (Skale Obserwacji Zachowania) efektywności MDS w odniesieniu do dzieci autystycznych dowiodły, że po roku zajęć zaobserwowano postępy w zakresie:

  • polepszenia funkcji poznawczych,
  • wzrostu sprawności motorycznej,
  • polepszenia orientacji w schemacie swojego ciała,
  • polepszenia koncentracji uwagi i pamięci,
  • rozwoju mowy i śpiewu,
  • wzrostu poziomu odtwarzania wzorów graficznych i rytmu,
  • wzrost umiejętności społecznych.

Programy Aktywności Knillów

Programy opracowane i wprowadzone przez małżeństwo M. i Ch. Knillów.
Aktywizują i pobudzają do działania. Opierają się na zmyśle dotyku, od którego zależy umiejętność nawiązania i charakter kontaktu z otoczeniem. Integralną ich część stanowi muzyka. Programy Aktywności opierają się na rozwoju wachlarza aktywności przez dostosowywanie swoich ruchów do melodyczno-rytmicznego akompaniamentu.
Aktywność jest realizowana i dostosowywana do aktualnych potrzeb dziecka (kołysanie się, wymachiwanie rękami, pocieranie dłoni, zaciskanie i otwieranie dłoni, głaskanie).
Programy skupiają się na odczuwaniu kolejnych części ciała poprzez różne aktywności i wymagają od dziecka ruchliwości, koordynacji i świadomości przebywania w sytuacji społecznej – nawiązywania relacji z drugą osobą.

Metoda F. Affolter

Metoda opracowana i wprowadzona przez F. Affolter, stosowana w ośrodkach dla autystyków i w szkołach życia. Nazywana „psychopedagogiką rozumnego działania dłoni” i przeznaczona dla osób z zaburzeniami spostrzegania.
Terapia opiera się na usprawnianiu dłoni (na kierowaniu rękami dziecka), koncentrowaniu wzroku na wykonywanej czynności i integrowaniu tych działań z mową. Poza rozwojem koordynacji ręka – oko bazuje na rozbudzaniu potrzeby mówienia.
Terapia opiera się na prostych zadaniach, możliwych do wykonania w każdych warunkach. Nazywana jest metodą „jarzynową” albo „warzywną” ponieważ ręce dziecka pracują z warzywami. Kulinarne wyzwania motywują do działania i dają poczucie sukcesu, bo to dziecko jest autorem swoich wytworów, potrzebnych całej rodzinie.
Autorka bazuje na zmyśle dotyku i nauce poszukiwania bodźców czuciowych do zrozumienia oraz dostosowania się do nieustannie zmieniających się sytuacji.

wróć do listy artykułów